Raz w roku Archiwum Państwowe w Gorzowie Wielkopolskim otwiera się dla wszystkich. Tą okazją jest Międzynarodowy Dzień Archiwów.

W poniedziałek 9 czerwca zaczął się o 11:00 spotkaniem zorganizowanym w 80. rocznicę uruchomienia Zakładów Mechanicznych Ursus. Zjawili się na nim dawni pracownicy zakładu, którzy nie tylko wspominali czasy swojej pracy, ale też przekazali placówce prywatną dokumentację.
Archiwum otrzymało materiały od Stanisława Stasiaka – m.in. dotyczące współpracy z firmą Mercedes Benz, Sobiesława Zasady czy założenia zakładu w Baczynie, a także wnioski i świadectwa racjonalizatorskie oraz prywatną dokumentację fotograficzną dotyczącą wyjazdów. Świadectwa autorskie wynalazku czy patenty poszczególnych narzędzi przekazał Roman Pytlak. Inne materiały pochodzą od Zbigniewa Juzwy, Eugeniusza Tyszkiewicza i Romana Kasperskiego, a są wśród nich także wycinki prasowe z l. 90. i rzecz szczególna – Bolesława Koryzny historia Zakładów Mechanicznych Ursus pisana rymem.

Spotkanie otworzył dyr. gorzowskiego archiwum Dariusz Rymar, a historię słynnego Ursusa przedstawiła starsza archiwistka Anna Jodko, podkreślając, że pierwsze dokumenty dotyczące zakładu pochodzą z czerwca 1945 r.
– Raz pojawia się data 1 czerwca 1945, raz 19 czerwca, ale na początku było to Państwowe Przedsiębiorstwo Traktorów i Maszyn Rolniczych – podkreślała. – Ta nazwa się wielokrotnie zmieniała. Od listopada 1945 r. były to już Zakłady Mechaniczne i Odlewnia Żeliwa Państwowego Przedsiębiorstwa Traktorów i Maszyn Rolniczych. Na początku 1948 zostały podporządkowane Państwowym Zakładom Inżynieryjnym w Ursusie, a od września 1948 r. przekształcone w Zakłady Mechaniczne Ursus, Zakład nr 3 w Gorzowie. Od 1951 r. nadano im nazwę Zakłady Mechaniczne Ursus, a od końca lat.60 podporządkowano Zakładom Ursusa koło Warszawy. Od 1993 funkcjonowała nazwa Zakłady Przemysłu Ciągnikowego Ursus – u nas jako Zakłady Mechaniczne Ursus. Warto przypomnieć, że powstały na bazie niemieckich fabryk, właściwie odlewni metali Otto Zinke, która znajdowała się przy ul. Fabrycznej 13. W maju 1947 r. zakład przeniósł się na ul. Przemysłową i funkcjonował na terenie dawnych zakładów Hermana Pauckscha oraz byłej fabryki kabli Gustawa Schrodera. W 1959 r. przyłączono także obiekty przedwojennej firmy Jaehne & Sohn znajdujące się przy obecnej ul. 11 listopada – więc zakład funkcjonował w kilku miejscach.

W zasobie Archiwum Państwowego w Gorzowie Wielkopolskim – jak powiedziała Anna Jodko – znajdują się główne akta zakładu od r. 1946 do 2000, czyli do chwili zakończenia działalności. To dokumenty organizacyjne jednostki oraz poszczególnych działów, wszelkie rodzaje akt, sprawozdania z wykonania planu produkcji za poszczególne lata, dokumentacje silników czy rozbudowy zakładów w l. 70. i 80. Jest album z okazji 25-lecia zakładu, plakaty z lat 40. klubu sportowego Gwardia Gorzów, którego ZM były patronem, czyli gorzowskiego żużla, wreszcie akta dotyczące likwidacji Ursusa.

Poniedziałkowe spotkanie nie było pierwszym związanym z przekazaniem pamiątek po ZM Ursus. Już dziesięć lat temu Stowarzyszenie Inżynierów i Mechaników Polskich Oddział w Gorzowie na podobnym spotkaniu przekazało gorzowskiemu AP ponad 2,5 tys. klatek negatywów z l. 1960-70. Co prawda archiwum przechowuje poza dokumentami dotyczącymi Ursusa, także te ze Stilonu i  Silwany, ale – jak powiedział dyr. Dariusz Rymar: – Ja nie słyszałem, żeby w innych gorzowskich zakładach było takie środowisko, które tradycję swojego zakładu, ważnego dla siebie miejsca, kontynuowało. A dzięki temu, pewne rzeczy możemy ratować. Te klatki mikrofilmowe, które przekazaliście państwo dziesięć lat temu, nie trafiły na jakiś strych, tylko zostały przez nas zdigitalizowane. I one są u nas zabezpieczone i dostępne.

Po prezentacji została podpisana umowa darowizny  i rozpoczęły się rozmowy uczestników spotkania.

W międzyczasie, aż do wieczora można było oglądać wystawę „Bezsenne głowy, co dźwigają korony – książęta, królowie, wodzowie, bohaterzy. 1000 lat polskiej państwowości w dokumentach Archiwów Państwowych” przygotowanej z okazji milenium koronacji Bolesława Chrobrego i Mieszka II. W czytelni trwała prezentacja gry planszowej „Jeszcze jedno lato. 1914-1918”, a w sali wykładowej projekcje filmów gorzowskiej telewizji „Vigor” z lat 90. i nagrań z Zakładowej Kroniki Filmowej ZWCh Stilon.
Ostatnim punktem dnia była promocja książki z dziełami wybranymi Zbigniewa Czarnucha „Pogranicze. Tożsamość. Transgranicze”, Gorzów Wielkopolski: AJP, 2024, red. Maciej Dudziak i Dariusz A. Rymar.

Tekst i foto Hanna Kaup

Kliknij w wybrane zdjęcie aby powiększyć

Dodaj komentarz:

Rzecznik potrzebny od zaraz

Rodzice dzieci z niepełnosprawnościami z woj. lubuskiego mówią: Dość, chcemy swojego rzecznika, bo dla systemu jesteśmy niewidzialni. Brak informacji do kogo ... <czytaj dalej>

Policja poszukuje

Policjanci prowadzą poszukiwania 26 letniej kobiety - Angeliki Jastrzębskiej. Ostatni raz widziana była w niedzielę 15 lutego 2026 roku około godziny ... <czytaj dalej>

Grant dla gorzowskich wodociągów

W dobie rosnących zagrożeń hybrydowych, cyberataków i działań destabilizujących infrastrukturę krytyczną, kwestie bezpieczeństwa stają się jednym z kluczowych tematów dla ... <czytaj dalej>

Pomoc Ukrainie i odpust zupełny

W związku z dramatyczną sytuacją na Ukrainie, w odpowiedzi na apel abp. Tadeusza Wojdy, przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski, bp Tadeusz ... <czytaj dalej>

Potrzebny jest cud

aktualnie nie ma żadnej czynnej sondy

Blogujesz? Rób to lokalnie!
Wystarczy jedno kliknięcie w egoBlog

Masz problem?
Napisz do eksperta egoEkspert

Żadna sprawa nie zostanie bez odzewu. Daj znać na eGo Forum

Jak można w lutym włazic do rzeki wykuwać lód.
Co morsowanie jakieś?!!
Kto takie rzeczy wymyśla.
Czy po narkotykach to? Bo <czytaj dalej>

widać jak na dłoni te fundusze <czytaj dalej>

Po prostu dosyć tej żenady w wykonaniu rządu. Każdą rzecz za którą się zabrał spartolił, kompletne dno. Powinny odbyć się natychmiast prze <czytaj dalej>

Haniu ależ to cudo nie tekst. Pięknie się czyta,wciąga jak najlepszy deser.Brawo Ty. <czytaj dalej>

Nie brakuje do pracy chętnych Polaków tylko stawki wynagrodsmzen oferowane są jak dla niewolnika a migrantom płacą więcej a dwa że nawet o Pola <czytaj dalej>