Scena. Zniszczone wojną kolumny starogreckie z wystającymi prętami zbrojeniowymi. Proscenium. Metalowe rusztowanie z chórem, który wygrzewając się w blasku rzadko tak pięknie wschodzącego słońca, komentuje rzeczywistość. Leniwie wypluwa pestki słonecznika.

To pierwsze obrazy, które docierają do widza w adaptacji Antygony Sofoklesa, której premiera rozpoczęła sezon teatralny 2025-26 w gorzowskim Teatrze im. J. Osterwy.

Najpopularniejsza tragedia antyczna, na podstawie której nastolatki uczą się w szkole, na czym polega konflikt tragiczny, odwołująca się do historii przeklętego rodu Edypa, opowiada ostatni akt życiowej tragedii jego dzieci. Żadna z sytuacji związanych z przepowiedzianym przez wyrocznię losem Lajosa, czyli ojca Edypa oraz jego samego jako syna-zabójcy jest nie tylko niezrozumiała z powodu przyczyn, ale wyjątkowo trudna do udźwignięcia, a każda próba uniknięcia spełnienia przepowiedni, ciągnie za sobą kolejne tragiczne konsekwencje. Bo przecież los jest ślepy.

Ostatecznie więc słowa wyroczni się sprawdzają. Uratowany i wychowany w obcej rodzinie Edyp, zabija nieznanego mu prawdziwego ojca, potem – rozwikławszy zagadkę Sfinksa – otrzymuje po nim królestwo i poślubia jego żonę – własną matkę. Gdy po latach jego kraj zaczyna pustoszyć zaraza, okazuje się, że to kara za ojcobójstwo i kazirodztwo. A gdy Edyp dowiaduje się, że sprawcą tego gniewu bogów jest on sam, wyłupia sobie oczy i odchodzi na wygnanie. Żona-matka odbiera sobie życie. Zostaje czwórka dzieci. Dwójka z nich: Polinejkes i Eteokles wchodzi w konflikt na tle władzy i w zbrojnym starciu ginie u wrót miasta. Ich wuj, Kreon, uznaje Eteokla za bohatera, broniącego Teb przed zbrojnym Polinejkiem, traktując jako zdrajcę, choć przybył po władzę, której brat – zgodnie z umową – nie chciał mu przekazać. Pierwszego nakazuje pochować z honorami, a ciało drugiego pozostawić na pohańbienie przez ptaki i zwierzęta. Zakazuje jakiejkolwiek żałoby po nim.

Zastraszony lud drży, milczy i nie waży się złamać rozkazu nowego króla (w tej roli Dominik Jakubczak), tylko wojownicza Antygona (Marta Karmowska) nie godzi się z jego decyzją i nawet pod groźbą śmierci łamie królewski zakaz. Prosi wcześniej siostrę Ismenę (Magdalena Kasperowicz), by pomogła jej uczynić to, co nakazują bogowie i pogrzebać ciało Polinika, ale zostaje sama. Kreon głuchy na jej i jej narzeczonego, jednocześnie własnego syna Hajmona (Mikołaj Kwiatkowski) prośby, głuchy na jakiekolwiek argumenty, głuchy na głos ludu, który nie podziela tak surowego wyroku na siostrze, trwa w pysze. Ostatecznie każe dziewczynę zakopać żywcem w jaskini – z jakimiś resztkami jedzenia – by nie sprowadzić na siebie gniewu bogów. Nie rozumie jednak, że nie ten gniew będzie największym nieszczęściem, ale gniew i rozpacz jemu najbliższych: syna i żony Eurydyki (Magdalena Dwurzyńska), którzy odbierają sobie życie. Tragedia się dopełnia. Kreon zostaje sam na zgliszczach swojej krótkiej władzy.

Spektakl w reżyserii Błażeja Peszka, z nowym przekładem Jacka Kaduczaka, świetną scenografią i kostiumami Joanny Sapkowskiej oraz takim układem scenicznym Bartosza Bandury, trwa ok. 90 minut. I przez ten czas zatrzymuje uwagę widza. Od początku spina antyk ze współczesnością teatralnymi środkami wyrazu, a odwołując się do znanych nam skądinąd realiów, podkreśla ponadczasowość dramatu Sofoklesa, szczególnie w wymiarze władzy totalnej. Gorzowscy bohaterowie antycznego dramatu pokazują to, co w człowieku niezmienne: lęk i strach przed sprzeciwem władzy, maskowanie emocji w celu zachowania własnego status quo, radość i ulgę, gdy uda się nie ponieść konsekwencji gniewu króla, nawet gdyby ktoś inny miał za niego zapłacić głową. A sam Kreon to znany każdemu żyjącemu w każdym czasie władca absolutny, cyniczny i nieznający pokory. To w swoim mniemaniu ktoś, komu nie wolno słuchać plebsu, bo to może świadczyć o jego słabości.

Lubię i cenię teatr Błażeja Peszka. Lubię i cenię Antygonę Sofoklesa, która lata temu zapadła mi w pamięć, wówczas uczennicy liceum, bo bezduszność króla-ojca burzyła mi krew w młodych żyłach. Wedy przede wszystkim chciałam wołać o łaskę dla dziewczyny. Ale dramat Sofoklesa to przecież także, a może głównie, historia władzy. Lekcja, która już wieki temu mówiła, jak niebezpiecznie jest nie słuchać innych, jakie konsekwencje może przynieść cichy gniew najbliższych, którzy tylko pozornie zgadzają się z ojcem-królem, przytakują mu, powtarzając wielokrotnie usłyszane frazy o posłuszeństwie. I ta scena między Kreonem i Hajmonem, scena, w której zachowując stoicki spokój, dyskutują, rozgrywając jednocześnie grę w golfa, która kończy się synowsko-ojcowską awanturą, jest tu kluczowa. A ciąg dalszy dramatu dopełnia przegranej króla. Przegranej nie tylko osobistej. Bo ten sam król, widząc gniew syna, nie zatrzymuje swoich rozkazów. Brnie w uporze także wtedy, gdy na scenie pojawia się wielki wróżbita tebański, Tejrezjasz spętany kaftanem bezpieczeństwa jak niepoczytalny świr, który przepowiada nadchodzące nieszczęście. Oczywiście król nic sobie z tego „wariata” nie robi. A rola Jana Mierzyńskiego znów zostaje przeniesiona w nasze czasy, wciąż uniwersalna, zagrana tak, że pozostaje jednym z silniejszych akcentów spektaklu, za co należą się osobne brawa. Podobnie na szczególną uwagę zasługuje jedyna w swoim rodzaju postać grana przez Bartosza Bandurę. Jedyna, bo niema, powracająca jak wyrzut sumienia, w osobie nieżyjącego Polinejkesa.

Gorzowska premiera nowego sezonu zasługuje na duże brawa. Wszystko ma w niej swoje miejsce, kolejność i rytm. Mogą przeszkadzać pewne drobiazgi – jak choćby wątroba Eurydyki, której sceniczna oczywistość powoduje zmieszane odczucia, a nawet tu i ówdzie śmiech. Poza tym to rzecz wartościowa i przede wszystkim skierowana do nastoletniego widza. Do tych młodzieńców i panienek, którzy wchodzą w życie w świecie tylko pozornie odległym od tego, w którym rządził antyczny Kreon, a o czym z pewnością wkrótce się przekonają.

Brawo! Brawo! Brawo! I tylko szkoda, że w Roku Kultury na premierę sezonu kwiaty „przyszły” same, a dyr. Jan Tomaszewicz dziękował za nie ze sceny nieobecnej władzy.

Antygona Sofoklesa
Jacek Kaduczak - przekład
Błażej Peszek - reżyseria, światło
Joanna Sapkowska - scenografia, kostiumy, projekt plakatu
Wojciech Kiwer - muzyka
Bartosz Bandura - ruch sceniczny

Obsada:
Bartosz Bandura - POLINEJKES
Magdalena Dwurzyńska - EURYDYKA
Dominik Jakubczak - KREON
Marta Karmowska - ANTYGONA
Magdalena Kasperowicz - ISMENA
Maciej Kotlarz - CHÓR , POSŁANIEC
Mikołaj Kwiatkowski - HAJMON
Kacper Kubryński/Mieszko Wierciński - CHÓR
Anna Łaniewska - CHÓR
Tina Popko - CHÓR
Jan Mierzyński - TEREZJASZ
Oliwer Witek - CHÓR , STRAŻNIK

Zadanie sfinansowano z budżetu miasta Gorzowa Wielkopolskiego w ramach Miejskiego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2023-2026.

Hanna Kaup
Foto Teatr im. J. Osterwy

Kliknij w wybrane zdjęcie aby powiększyć

Dodaj komentarz:

Tydzień ekumeniczny

W dniach 18-25 stycznia odbywa się Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan. W tym roku towarzyszy mu hasło zaczerpnięte z listu ... <czytaj dalej>

Wsparcie dla nauczycieli i uczniów

Nowe centrum wsparcia dla nauczycieli i uczniów. Ponad 700 tys. zł na edukację włączającą w Gorzowie. Gorzów uruchamia Specjalistyczne Centrum Wspierające ... <czytaj dalej>

Fascynujące życie równolatków Gorzowa utrwalone przez red. Hannę Kaup

Gród nad Wartą założony 2 lipca 1257 roku przez Alberta de Luge funkcjonował jako Landsberg nad Wartą do 30 stycznia ... <czytaj dalej>

Karta Mieszkańca w sali sesyjnej

Uwaga mieszkańcy! Zmiany w obsłudze Karty Miejskiej Gorzów #StądJestem. Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom mieszkańców oraz chcąc usprawnić proces obsługi, Urząd Miasta Gorzowa ... <czytaj dalej>

Potrzebny jest cud

aktualnie nie ma żadnej czynnej sondy

Blogujesz? Rób to lokalnie!
Wystarczy jedno kliknięcie w egoBlog

Masz problem?
Napisz do eksperta egoEkspert

Żadna sprawa nie zostanie bez odzewu. Daj znać na eGo Forum

biedny czlowieku, gdzie ty widzisz tłuste koty, o kim piszesz? jak nie wiesz, to nie klep bez sensu. A jak ci nie pasuje w kołchozie, to pisz, gdzie <czytaj dalej>

a oni nie mają wolnych sobót niedziel świąt
zmuszani są do przychodzenia na 12-tki

i są poniewierani przez kapo tj nadzorc <czytaj dalej>

3100 zł netto za 3/4 etatu
to jest 4133 za pełny etat
czyli tyle ile zarabiają pracownicy fabryk cięzko tyrający na 3 zmiany w koł <czytaj dalej>

Dołączyć postulat, firmy zbrojeniowe do Warszawy, to miasto wypoczynku. <czytaj dalej>

dla kogo ta ściema ? <czytaj dalej>