Gontowiec Podróżny BLOG

To byÅ‚a jedna z najgÅ‚oÅ›niejszych historii miÅ‚osnych XIX-wiecznej Danii. Ona – Ane Marie Elise Carlsen, primo voto Toft – mÅ‚oda, bogata i, wbrew zwyczajom, samodzielnie zarzÄ…dzajÄ…ca majÄ…tkiem po zmarÅ‚ym mężu (już samo to wystarczaÅ‚o, by wzbudzać zainteresowanie). On – Nikolai Frederik Severin (DuÅ„czycy mówiÄ… w skrócie NFC) Grundtvig – starszy o 30 lat i niemal od tyluż lat żonaty, pastor luteraÅ„ski, niezamożny, lecz bogaty w kontrowersyjne idee i dość Å›miaÅ‚y w ich gÅ‚oszeniu. Twórca grundtviganizmu i inicjator uniwersytetów ludowych (folkehøjskoler).

Poznali siÄ™, kiedy zaangażowana w ruch odnowy religijnej i spoÅ‚ecznej Marie szukaÅ‚a odpowiedzi na wiele pytaÅ„. TrafiÅ‚a na czÅ‚owieka, który miaÅ‚ ich w nadmiarze. ZaiskrzyÅ‚o. Przyjaźń przerodziÅ‚a siÄ™ w miÅ‚ość, a kilka miesiÄ™cy po Å›mierci pierwszej żony Grundtviga i sześć lat od pierwszego spotkania – wziÄ™li Å›lub. Nie uczyniÅ‚o to jednak pastora bogaczem – intercyza wykluczaÅ‚a wspólność majÄ…tkowÄ… i dziedziczenie.

Zamieszkali w posiadÅ‚oÅ›ci Rønnebæksholm pod Næstved, odziedziczonej przez Marie i od lat przez niÄ… zarzÄ…dzanej. Grundtvig nie ingerowaÅ‚ w sprawy majÄ…tku – przeciwnie, uważaÅ‚ żonÄ™ za mÄ…drzejszÄ… od niejednego mężczyzny, zarówno w gospodarowaniu, jak i w rozmowach o polityce czy wierze. Z czasem staÅ‚ siÄ™ też gorÄ…cym orÄ™downikiem roli kobiet w spoÅ‚eczeÅ„stwie.

W Rønnebæksholm mógÅ‚ wreszcie spokojnie pisać swoje hymny (pozostawiÅ‚ ich ponad 1500, wiele Å›piewa siÄ™ do dziÅ›). Aby zapewnić mu warunki do pracy, Marie zleciÅ‚a budowÄ™ niewielkiego pawilonu w parku – miejsca na pisanie i wspólne rozmowy. NazwaÅ‚a go Venligheden, co trudno oddać jednym sÅ‚owem: trochÄ™ życzliwość, trochÄ™ przyjaźń, trochÄ™ pokrewieÅ„stwo dusz.

Ceglany pawilon przypominajÄ…cy trochÄ™ romantyczny zameczek stoi w dworskim parku do dziÅ›, ale ona nie zdążyÅ‚a siÄ™ nim nacieszyć. ZmarÅ‚a krótko przed ukoÅ„czeniem budowy, po zaledwie trzech latach małżeÅ„stwa – wskutek powikÅ‚aÅ„ poporodowych. W pawilonie Grundtvig wygÅ‚osiÅ‚ jedynie mowÄ™ żaÅ‚obnÄ….

Po Å›mierci Marii popadÅ‚ w depresjÄ™. WyszedÅ‚ z niej dziÄ™ki kolejnemu małżeÅ„stwu – z mÅ‚odszÄ… o 43 lata, również zamożnÄ… wdowÄ…. I ten zwiÄ…zek wywoÅ‚aÅ‚ skandal, tym razem gÅ‚ównie z powodu różnicy wieku (Grundtviga nazywano „starÄ… Å›winiÄ…”, a AstÄ™ kolejnym „wiosennym kwiatkiem”, który wpadÅ‚ w jego sidÅ‚a).

Niewielu DuÅ„czyków odcisnęło tak trwaÅ‚y Å›lad w życiu spoÅ‚ecznym i duchowym swojego kraju, jak NFS Grundtvig. Jego uniwersytety ludowe (pierwszy powstaÅ‚ w 1844 r.) nadal inspirujÄ… dziaÅ‚ania stowarzyszeÅ„ edukacyjnych w krajach nordyckich, a grundtviganizm – oparty na dialogu, zaufaniu i powszechnej edukacji – jest jednÄ… z cegieÅ‚ek sÅ‚ynnego duÅ„skiego hygge.

MiaÅ‚ też wyraźne szczęście do bogatych kobiet. Pierwsza żona, mÅ‚odsza tylko o cztery lata Elisabeth, nie zapewniÅ‚a mu dostatku, ale wykazaÅ‚a siÄ™ imponujÄ…cÄ… cierpliwoÅ›ciÄ… przez 33 lata małżeÅ„stwa i obdarzyÅ‚a go trojgiem dzieci. Z MariÄ… byÅ‚ krótko, lecz – jak siÄ™ uważa – kochaÅ‚ jÄ… najbardziej (mieli jednego syna). Trzecia żona, Asta, arystokratka, byÅ‚a już bardziej opiekunkÄ… i mecenasem, ale i z niÄ… doczekaÅ‚ siÄ™ dziecka (ojcostwo w wieku 77 lat też robi wrażenie). Córeczka otrzymaÅ‚a imiona wszystkich żon Grundtviga – Asta Marie Elisabeth i, oprócz nazwiska ojca, także hrabiowski tytuÅ‚ swojej matki – Juel-Vind-Frijs.

PlanowaÅ‚am tylko krótkÄ… notatkÄ™ o Grundtvigu jako wprowadzenie do naszej wizyty w Rønnebæksholm, no i jak zwykle siÄ™ nie udaÅ‚o. Niektóre postacie majÄ… takÄ… wÅ‚aÅ›ciwość, że wymykajÄ… siÄ™ skrótom.

Sam majÄ…tek także okazaÅ‚ siÄ™ miejscem wartym powrotu – najlepiej w sezonie, gdy park i ogrody sÄ… w peÅ‚ni zielone. Dwór jest obecnie w remoncie i szczelnie zakryty, wiÄ™c wyobraźniÄ™ wspomagaÅ‚y nam zabudowania gospodarcze, budynek bramny i wspomniany wczeÅ›niej Pawilon Grundtviga.

Ogrody także bawiÄ… siÄ™ w chowanego. GrzÄ…dki wprawdzie przygotowane, ale jeszcze puste – poza jednÄ…, na której coÅ› siÄ™ nieÅ›miaÅ‚o zieleni. Z daleka wyglÄ…daÅ‚o to… powiedzmy, intrygujÄ…co. Tabliczka szybko sprowadziÅ‚a mnie na ziemiÄ™: Rheum palmatum, czyli rzewieÅ„ dÅ‚oniasty. RoÅ›lina lecznicza. Jej sproszkowane korzenie wykorzystywane sÄ… w medycynie ludowej, Å›wieże sÅ‚użą do polerowania mosiÄ…dzu, a z liÅ›ci robi siÄ™ owadobójczy wywar na wgryzkÄ™ szczypiorkÄ™ zwanÄ… tutaj porremøl (ćma porowa).

Pokrzywione jabÅ‚onki w stareÅ„kim sadzie też jeszcze Å›piÄ…. ZaskoczyÅ‚y mnie jedynie okazaÅ‚e jemioÅ‚y na dwóch drzewkach. Nie widziaÅ‚am wczeÅ›niej, żeby pasożytowaÅ‚y w sadach, ale – jak siÄ™ okazuje – wÅ‚aÅ›nie taka jabÅ‚oniowa jemioÅ‚a uchodzi w zielarstwie za najcenniejszÄ…. Nawet pasożyty potrafiÄ… mieć dobrÄ… prasÄ™, jeÅ›li trafiÄ… na wÅ‚aÅ›ciwe drzewo.

Haralda Toft, córka Marii Grundtvig z pierwszego małżeÅ„stwa, wyszÅ‚a za Petera Colleta, potomka dawnych wÅ‚aÅ›cicieli Rønnebæksholm, wnoszÄ…c mu majÄ…tek w posagu. W rÄ™kach tej rodziny posiadÅ‚ość pozostawaÅ‚a do 1942 r. Od 2021 r. należy do gminy Næstved i peÅ‚ni funkcje wystawiennicze. Park i ogrody sÄ… dostÄ™pne bezpÅ‚atnie, a to, jak wiadomo, zawsze brzmi zachÄ™cajÄ…co.
Maria Gonta
Foto Gontowiec Podróżny


Kliknij w wybrane zdjęcie aby powiększyć

Dodaj komentarz:

TrwajÄ… spotkania dyskusyjne

Cykl spotkaÅ„ dyskusyjnych w Budżecie Obywatelskim 2027 już trwa. Za nami dwa pierwsze spotkania, a przed nami kolejne. UdziaÅ‚ w ... <czytaj dalej>

Słowianka wyjaśnia

Arena Gorzów pozostaje otwarta dla sportu. SÅ‚owianka wyjaÅ›nia sytuacjÄ™ piÅ‚karzy rÄ™cznych. W zwiÄ…zku z pojawiajÄ…cymi siÄ™ informacjami dotyczÄ…cymi korzystania przez drużynÄ™ ... <czytaj dalej>

Miasto się chwali, że uszczelniło system

PóÅ‚ roku nowego systemu gospodarki odpadami. Pierwsze dane sÄ… obiecujÄ…ce. Po szeÅ›ciu miesiÄ…cach funkcjonowania nowego systemu gospodarowania odpadami w Gorzowie można ... <czytaj dalej>

Stypendia czekają. Sprawdź, co musisz wiedzieć

W tym materiale przeczytasz o wszelkich stypendiach, o które można siÄ™ już ubiegać. Lubuskie Talenty Rusza kolejna edycja Lubuskich Talentów - Programu ... <czytaj dalej>

Wszystko jest możliwe

aktualnie nie ma żadnej czynnej sondy

Blogujesz? Rób to lokalnie!
Wystarczy jedno kliknięcie w egoBlog

Masz problem?
Napisz do eksperta egoEkspert

Żadna sprawa nie zostanie bez odzewu. Daj znać na eGo Forum

GÅ‚upotÄ… jest to co tu wypisujesz wciąż sfrustrowany czÅ‚owieku. Ale tobie już nic nie pomoże. Biadolenie to jedyne co ci zostaÅ‚o <czytaj dalej>

głupota pokazywać coś kolorowe.
prawdziwa sztuka odwzorowuje rzeczywistosć w takiej formie jakÄ… jest im bliżej prawdy tym lepiej. tak z f <czytaj dalej>

UWAGA!System zdrowia upadÅ‚! Co za gÅ‚upota pisać o profilaktyce poprzez badania dla 20 latków. Dlaczego nikt nie mówi o profilaktyce poprzez drowÄ <czytaj dalej>

Farby zabraklo? Ja rozumiem że wszystkie nowe osiedla to mus "black and white" - taka moda. Ale zabytkowe kamienice? <czytaj dalej>

staleczka potrzebuja 2 bańki na rozegranie 4 meczów o przetrwanie w extralidze.
+ 6 baniek rocznie na to by mogła funkcjonować
inne <czytaj dalej>